Co uczeń ma umieć po tym dziale
Pytanie wiodące z rozporządzenia: Jak działa państwo? Poniżej wymagania podstawowe działu, zamienione na zadania, które da się sprawdzić na kartkówce albo sprawdzianie.
| Wymaganie | Zadanie na sprawdzianie |
|---|---|
| Przedstawia proces legislacyjny na przykładzie wybranej ustawy | Ułożenie etapów w kolejności i wskazanie miejsc, w których może wpłynąć obywatel. |
| Opisuje kompetencje Sejmu i Senatu, analizuje porządek obrad | Odczytanie porządku dziennego posiedzenia i pytania o procedurę. |
| Opisuje pozycję Prezydenta RP i Rady Ministrów | Przyporządkowanie kompetencji: kto podpisuje ustawę, kto ją wykonuje. |
| Opisuje strukturę władzy sądowniczej | Schemat: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, administracyjne, wojskowe, Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu. |
| Uzasadnia znaczenie podziału i równowagi władz oraz omawia kontrowersje | Esej argumentacyjny z przedstawieniem dwóch stanowisk w sporze. |
| Wyszukuje wiarygodne źródła i weryfikuje fałszywe informacje | Ocena trzech nagłówków i wskazanie, jak sprawdzić jedną z informacji. |
Teczka sprawy: przykład do pracy na lekcji
Ile kosztowała lokalna inwestycja
Klasa chce sprawdzić, ile gmina wydała na remont boiska przy szkole i kto wykonał prace. Informacji nie ma na stronie urzędu.
- Do kogo adresujesz wniosek?
- Czy musisz uzasadniać, po co ci informacja?
- W jakim terminie urząd powinien odpowiedzieć?
punkty do portfolio: 3 · wzór wniosku w teczce
Zadanie z kluczem odpowiedzi
Zadanie. Ułóż w kolejności etapy tworzenia ustawy: A) uchwalenie ustawy przez Sejm w trzecim czytaniu, B) podpis Prezydenta i ogłoszenie w Dzienniku Ustaw, C) wniesienie projektu do Sejmu, D) rozpatrzenie ustawy przez Senat, E) pierwsze czytanie.
C – E – A – D – B. Za całą poprawną kolejność 3 pkt, za jeden błąd 2 pkt, za dwa 1 pkt. Dodatkowy 1 pkt za informację, że Prezydent może podpisać ustawę, zawetować ją albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Razem 4 pkt.
Typowe błędy na sprawdzianie z działu V
- Pomijanie Senatu w opisie procesu legislacyjnego (Senat ma 30 dni na decyzję).
- Mylenie weta Prezydenta z odrzuceniem ustawy na zawsze: Sejm może weto odrzucić większością trzech piątych głosów.
- Odpowiedzi „bo tak mówi prawo” w eseju o trójpodziale władzy, bez przedstawienia argumentów żadnej ze stron.
Wymagania fakultatywne: wybierz co najmniej jedno
Nauczyciel realizuje przynajmniej jedno wymaganie fakultatywne z działu. Oto z czego można wybierać:
- kampania wyborcza, programy partii i wpływ sondaży;
- cechy odpowiedzialnego przywództwa;
- polaryzacja społeczna i polityczna;
- społeczeństwo obywatelskie w Polsce XX–XXI w., w tym „Solidarność”;
- krajobraz medialny w Polsce;
- e-administracja i sprawy online;
- system emerytalny.
Wybory i mandaty: kalkulator d’Hondta i Sainte-Laguë.
Pytania nauczycieli
Opieraj się na programach i dokumentach, nie na ocenach. Podstawa wprost wymaga neutralności i szacunku dla odmiennych poglądów.
Dużo, ale ważniejsze są umiejętności: analiza źródeł, rozpoznanie manipulacji i uczestnictwo w debacie.
Projekt trafia do Sejmu i przechodzi trzy czytania. Ustawę rozpatruje Senat (30 dni), a potem Prezydent, który ma 21 dni na podpisanie, weto albo skierowanie jej do Trybunału Konstytucyjnego.
Wniosek kieruje się do urzędu lub instytucji, która informację ma. Nie trzeba uzasadniać potrzeby, a odpowiedź powinna przyjść zwykle w ciągu 14 dni (w uzasadnionych przypadkach do 2 miesięcy).