Edukacja obywatelskasprawdziany i lekcje · liceum i technikum

Strona główna / Działy / Szkoła jako wspólnota: statut, samorząd i mediacje

Dział II · Szkoła jako wspólnota

Szkoła jako wspólnota: statut, samorząd i mediacje

Dział II zamienia szkołę w pierwszą społeczność obywatelską ucznia: jej reguły, jej organy i sposoby wpływania na decyzje. To tutaj uczeń po raz pierwszy używa realnego mechanizmu.

Nadzór merytoryczny: Mateusz Będkowski, pedagog, magister terapii pedagogicznej · aktualizacja: 9 listopada 2026

Co uczeń ma umieć po tym dziale

Pytanie wiodące z rozporządzenia: Jak wspólnie tworzymy szkołę? Poniżej wymagania podstawowe działu, zamienione na zadania, które da się sprawdzić na kartkówce albo sprawdzianie.

WymaganieZadanie na sprawdzianie
Opisuje znaczenie statutu oraz prawa i obowiązki ucznia, zna ich źródłaDopasowanie praw ucznia do dokumentu, który je określa, i reakcja na naruszenie reguł.
Diagnozuje problemy i potrzeby społeczności szkolnej, proponuje rozwiązaniaKrótki plan działania: problem, dane, propozycja, kto decyduje.
Opisuje ideę samorządności: samorząd klasowy, szkolny, rada szkołySchemat organów szkoły z zadaniami każdego z nich.
Analizuje mechanizmy włączania uczniów w decydowanie o szkoleOcena trzech przykładów: czy to rzeczywisty wpływ, czy tylko konsultacja.
Wykorzystuje wybrany mechanizm samodzielnie lub w grupieZadanie praktyczne: wniosek do samorządu z uzasadnieniem.

Teczka sprawy: przykład do pracy na lekcji

DRUK EO-II/01 · WNIOSEK DO SAMORZĄDU

Czas na przerwę w sali, która jest zamknięta

Uczniowie klasy drugiej chcą otwarcia sali przy bibliotece w czasie długiej przerwy. Dyrekcja mówi, że to niemożliwe, bo nikt nie pilnuje.

  1. Do kogo adresujesz wniosek i dlaczego właśnie tam?
  2. Jakie dwa argumenty i jakie jedno rozwiązanie problemu pilnowania zawrzesz?
  3. Jak sprawdzisz, czy sprawa została rozpatrzona?

punkty do portfolio: 3 · wzór wniosku w teczce

Zadanie z kluczem odpowiedzi

Zadanie

Zadanie. Kto uchwala regulamin samorządu uczniowskiego i w jakim głosowaniu? Czy może on być sprzeczny ze statutem szkoły?

Klucz i punktacja

Regulamin samorządu uczniowskiego uchwala ogół uczniów w głosowaniu równym, tajnym i powszechnym (Prawo oświatowe). Nie może być sprzeczny ze statutem szkoły. 1 pkt za podmiot uchwalający, 1 pkt za rodzaj głosowania, 1 pkt za zależność od statutu. Razem 3 pkt.

Typowe błędy na sprawdzianie z działu II

  • Pomylenie statutu (dokument szkoły) z regulaminem samorządu (dokument uchwalany przez uczniów).
  • Utożsamianie samorządu uczniowskiego z radą szkoły. Rada szkoły to inny organ, w którym zasiadają przedstawiciele nauczycieli, rodziców i uczniów.
  • Odpowiedzi „zgłosić dyrektorowi” na każdy problem, bez znajomości dostępnych mechanizmów.

Wymagania fakultatywne: wybierz co najmniej jedno

Nauczyciel realizuje przynajmniej jedno wymaganie fakultatywne z działu. Oto z czego można wybierać:

  • analiza regulaminu samorządu lub innego regulaminu szkolnego i propozycje zmian;
  • podstawy systemu oświaty: finansowanie, programy nauczania, obowiązek szkolny i obowiązek nauki;
  • mediacje w konfliktach rówieśniczych i szkolnych.

Pytania nauczycieli

Czy szkoły muszą mieć samorząd uczniowski?

Tak. Prawo oświatowe przewiduje samorząd uczniowski w każdej szkole: tworzą go wszyscy uczniowie, a zasady wyboru i działania organów określa regulamin uchwalany przez ogół uczniów.

Jak powiązać ten dział z wyborami do samorządu?

Najlepiej na lekcji praktycznej: ordynacja, kandydaci, kampania, głosowanie, protokół. Opisaliśmy to na stronie o wyborach do samorządu uczniowskiego.

Czym różni się statut szkoły od regulaminu samorządu uczniowskiego?

Statut to podstawowy dokument szkoły, który m.in. określa prawa i obowiązki uczniów oraz zasady oceniania. Regulamin samorządu uchwalają uczniowie i opisuje on wybory oraz działanie organów samorządu. Regulamin nie może być sprzeczny ze statutem.

Na czym polega mediacja rówieśnicza?

To rozmowa stron sporu z neutralnym, bezstronnym mediatorem. Udział jest dobrowolny, a rozwiązanie wypracowują same strony, nie mediator.